KÜL TİGİN ABİDESİ'NİN GÜNEY CEPHESİ ÜZERİNE

KÜL TİGİN ABİDESİ’NİN GÜNEY CEPHESİ ÜZERİNE

Bu yazımızda; bengi taşlarımızdan bir tanesini teşkil eden Kül Tigin Abidesi’nin güney cephesinde bulunan 13 satırı inceleyeceğiz. Satırlar; Latin asıllı Türk harfleriyle runik yazısının metni ve Latin asıllı Türk harfleri ile metnin tercümesi şeklinde verilecektir.

Latin asıllı Türk harfleriyle asıl metin:

1-Tengriteg tengride bolmış Türk Bilge Kagan bu ödke olurtum. Sabımın tüketi eşidgil. Ulayu ini yigünüm oglanım biriki oguşum budunum biriye şadpıt begler yırıya tarkat buyruk beyler Otuz [Tatar .....]

2-Tokuz Oguz begleri budunı bu sabımın edgüti eşid katıgdı tıngla: İlgeri kün togsıka birigerü kün ortusıngaru kurıgaru kün batsıkınga yırıgaru tün ortusungaru anda içreki budun kop manga körür Bunça budun

3-kop itdim. Ol amtı anyığ yok Türk kagan Ötükeny Yış olursar ilte bung yok İlgerü Şantung yazıka tegi süledim, taluyka kiçig tegmedim. Birigerü Tokuz Ersinke tegi süledim, Tüpütke kiçik tegmedim. Kurıgaru Yinçü ögüz

4-keçe Temi Kapıgka tegi süledim. Yırıgaru Yir Bayırku yiringe tegi süledim. Bunça yirke tegi yorıtdım. Ötüken yışda yig idi yok ermiş. İl tutsık yir Ötüken yış ermiş. Bu yirde olurup Tabgaç budun birle

5- tüzültüm. Altun kümüş işgiti kutay bungsuz anca birür. Tabgaç budun sabı süçig agısı yımşak ermiş. Süçig sabın yımşak agın arıp ırak budunug ança yagutır ermiş. Yaguru kondukda kisre anyıg bilig anda öyür ermiş.

6-Edgü bile kişig edgü alp kişig yorıtmaz ermiş. Bir kişi yangılsar oguşı budunı bişükinge tegi kıdmaz ermiş. Süçig sabınga yımşak agısınga arturup öküş Türk budun öltüg. Türk budun olsiking. Biriye Çogay yış Tögültün

7-yazı konayın tiser Türk budun ölsikig. Anda anyıg kişi ança boşgurur ermiş. Irak erser yablak agı birür, yağuk erser edgü agı birür tip ança boşgurur ermiş.Bilig bilmez kişi ol sabıg alıp yaguru barıp öküş kişi öltüg.

8-Ol yirgerü barsar Türk budun ölteçi sen. Ötüken yir olurup arkış tirkiş ısar neng bungun yok. Ötüken yış olursar benggü il tuta olurtaçı sen. Türk budun tokurkak sen. Açsık tosık ömez sen. Bir todsar açsık ömez sen. Antagıngın

9-üçün igidmiş kananıngın sabın almatın yir sayu bardıg. Kop anta alkıntıg, arıltıg. Anda kalmışı yir sayu kop toru ölü yorıyur ertig. Tengri yarlıkadukun üçün özüm kutum bar üçün kağan olurtum. Kagan olurup

10-yok çıgany budunug bay kıldım. Az budunug öküş kıldım. Azu bu sabımda igid bar gu? Türk begler budun bunı eşiding. Türk budun tirip il tutsıkıng bunda urtum. Yangılıp ölsikingin yime

11-bunda urtum. Neng neng sabım ersen benggü taşka urtum. Angar körü biling. Türk amtı budun begler bödke körügme begler gü yangıltaçı siz? Men bengü taş tokıtdım. [……..] Tabgaç kaganda bedizçi kelürtüm, bedizettim. Mening sabımın sımadı.

12-Tabgaç kaganıng içreki bedizçig ıtı. Angar adınçığ bark yaraturtum. İçin taşın adınçığ bediz urturdum. On ok oglıngla tatınga tegi bunı körü biling. Benggü taş

13-tokıtdım. Bu[………]il erser, ança takı erig yirte irser, ança erig yirte benggü taş tokıtdım, bitiddim. Anı körüp ança biling. Ol taş[………]dım. Bu bitig Bitig Bitige atısı Yollug Tigin.  

Latin asıllı Türk harfleriyle tercüme metin:

1-Tanrı gibi gökte olmuş Türk bilge kağanı bu zamanda oturdum. Sözümü tamamıyla işit. Bilhassa küçük kardeş yeğenim, oğlum, bütün soyum, milletim, güneydeki Şadpıt beyleri, kuzeydeki Tarkat buyruk beyleri, Otuz Tatar ….

2-Dokuz Oğuz beyleri, milleti! Bu sözümü iyice işit, adamakıllı dinle: Doğuda gün doğusuna, güneyde gün ortasına, batıda gün batısına, kuzeyde gece ortasına kadar onun içindeki millet hep bana tabiidir. Bunca milleti

3-hep düzene soktum. O şimdi kötü değildir. Türk kağanı Ötüken ormanında olursa ilde sıkıntı yoktur. Doğuda Şantung ovasına kadar ordu sevk ettim, denize ulaşmama az kaldı. Güneyde Dokuz Ersin’e kadar ordu sevk ettim, Tibet’e ulaşmama az kaldı. Batıda İnci nehrini

4-geçerek Demir Kapı’ya kadar ordu sevk ettim. Kuzeyde Yir Bayırku yerine kadar ordu sevk ettim. Bunca yere kadar yürüttüm. Ötüken ormanından daha iyisi hiç yokmuş. İlk tutacak yer Ötüken ormanı imiş. Bu yerde oturup Çin milleti ile

5-anlaştım. Altını, gümüşü, ipeği, ipekliyi öylece sıkıntısız veriyor. Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. Tatlı sözle, yumuşak ipek kumaşla aldatıp uzak milleti öylece yaklaştırırmış. Yaklaştırıp konduktan sonra kötü şeyleri o zaman düşünürmüş.

6-İyi bilgili insanı, iyi cesur insanı yürütmezmiş. Bir insan yanılsa kabilesi, milleti, akrabasına kadar barındırmazmış. Tatlı sözüne, yumuşak ipek kumaşına aldanıp çok çok Türk milleti, öldün! Türk milleti öleceksin! Güneyde Çogay Ormanı’na Tögültün

7-ovasına konayım dersen Türk milleti, öleceksin! Orada kötü kişi şöyle öğretiyormuş: Uzak ise kötü mal verir, yakın ise iyi mal verir deyip öyle öğretiyormuş. Bilgi bilmez kişi ol sözü alıp yakına gidip çok insan, öldün!

8-O yere doğru gidersen Türk mileti, öleceksin! Ötüken yerinde oturup kervan, kafile gönderirsen hiçbir sıkıntın yoktur. Ötüken ormanında oturursan ebediyen il tutarak oturacaksın. Türk milleti tokluğun kıymetini bilmezsin. Açlık, tokluk düşünmezsin. Bir doysan açlığı düşünmezsin. Öyle olduğun

9-için beslemiş olan kağanının sözünü almadan her yere gittin. Hep orada mahvoldun, yok edildin. Orada, geri kalanınla her yere hep zayıflayarak ölerek yürüyordun. Tanrı affettiği için kendim devletli olduğum için kağan oturdum. Kağan oturup

10-aç, fakir milleti hep toplattım. Fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım. Yoksa bu sözümde yalan var mı? Türk beyleri, milleti bunu işitin! Türk milletini toplayıp il tutacağını burada vurdum. Yanılıp öleceğini yine

11-burda vurdum. Ona bakarak bilin. Şimdiki Türk milleti, beyleri, bu zamanda itaat eden beyler olarak mı yanılacaksınız? Ben ebedî taş yontturdum. Çin kağanından resimci getirdim, resmettirdim. Benim sözümü kırmadı.

12-Çin kağanının maiyetindeki resimciyi gönderdi. Ona bambaşka türbe yaptırdım. İçine dışına bambaşka resim vurdurdum. Taş yontturdum. Gönüldeki sözümü vurdurdum. On Ok oğluna, yabancına kadar bunu görüp bilin. Edebî taş

13-yontturdum. …… il ise şöyle daha erişilir yerde ise işte öyle erişilir yerde ebedî taş yontturdum, yazdırdım. Onu görüp öyle bilin. Şu taş ……dım. Bu yazıyı yazan yeğeni Yolluğ Tigin.

 

Başta da belirttiğimiz gibi bu yazıtın güney cephesi 13 satırdan müteşekkildir.